Rannsóknir sýna að mörgum gefst vel að fá sér nikótínlyf eða önnur nikótínefni þegar þeir hætta að nota tóbak. Ein skýringin er sú að þá losna þeir við verstu líkamlegu fráhvarfseinkennin vegna þess að líkaminn fær áfram efnið sem hann er háður. Einnig er hægt að fá nikótínlaus, lyfseðilsskyld lyf sem hjálpað geta til við að hætta.


Nikótínlyf / Nikótínlaus lyf

Rannsóknir sýna að notkun nikótínlyfja auka líkurnar á að þú náir að hætta að nota tóbak. Þau hjálpa þér að komast yfir fráhvarfseinkenni nikótíns.

Með nikótínlyfjum gefast ólíkir möguleikar til að hætta:

Möguleiki 1

  • Að nota nikótínefnið sem eins konar neyðarúrræði eftir að menn hafa smádregið úr tóbaksnotkun og loks hætt alveg. Ef þörfin fyrir nikótín verður alveg yfirþyrmandi er langtum betra að fá sér nikótíntyggigúmmí en sígarettu eða „lummu“.

Möguleiki 2

  • Að nota nikótínefnið sem hjálparmeðal til að minnka tóbaksnotkunina jafnt og þétt áður en endanlega er drepið í. Tyggigúmmí, öndunartæki og munnsprey henta best í þessu tilfelli.

Möguleiki 3

  • Að nota nikótínefnið beinlínis í staðinn fyrir tóbak. Þá nota menn það nikótínefni sem best hentar hverjum og einum.


Burtséð frá því hvaða gerð nikótínefnis menn nota þá verða þeir að biðja um nákvæmar leiðbeiningar í apótekinu, bæði um hvaða efni þeir eigi að kaupa og hvernig þeir eigi að nota það. Svo er líka hægt að ráðfæra sig við lækni. Í apótekinu fást eftirtalin nikótínefni án lyfseðils: plástur, tyggigúmmí, nikótínpillur, munnsprey og öndunartæki. Læknir getur svo skrifað lyfseðil fyrir öðrum efnum ef hann telur þörf á.

 

Hverjir mega nota nikótínlyf?

Geta allir notað nikótínlyf?
Þrátt fyrir að nikótínlyf henti flestum fullorðnum ættu þeir sem hafa hjarta- eða æðasjúkdóma eða taka lyf að staðaldri að ráðfæra sig við lækni eða lyfjafræðing áður en þeir byrja að nota nikótínlyf. Notkun nikótínlyfja er mun öruggari en að halda áfram tóbaksnotkun.

Get ég notað nikótínlyf á meðgöngu?
Þunguð kona sem á í erfiðleikum með að hætta að reykja ætti hiklaust að leita ráða hjá lækni eða ljósmóður. Notkun nikótínlyfja kemur til greina fyrir hana ef hinn valkosturinn er að halda áfram reykingum.

 

Í dag eru tveir flokkar lyfja sem notaðir eru: Nikótínlyf og Nikótínlaus lyf

Nikótínlyf

Eftirtaldir nikótíngjafar fást í apótekum án lyfseðils:

  • Nikótínplástur
  • Nikótíntyggigúmmí
  • Tungurótartöflur
  • Munnsogstöflur
  • Innsogslyf
  • Nefúði
  • Munnúði



Nánar um hvert nikótínlyf:

Nikótínlyfjameðferð

NikotintyggjoNikótíntyggigúmmí dregur strax úr tóbakslönguninni. Nikótínið fer í gegnum slímhúðina í munninum, út í blóðið og áfram til heilans þar sem það dregur úr fráhvarfseinkennum. Að tyggja hægt, hvíla (þá er tuggan geymd í kinninni milli þess sem tuggið er), tyggja hægt, verkar best. Annars fer nikótínið beint niður í maga og hefur engin áhrif á fráhvarfseinkennin. Rangri notkun fylgja aukaverkanir svo sem erting í hálsi, brjóstsviði og stundum magaóþægindi.


Nikotinplastur (1)Nikótínplástur gefur samfelldan nikótínskammt. Með plástrinum berst nikótínið smám saman inn í gegnum húðina og dregur þannig úr tóbaksþörfinni. Hægt er að fá 16 og 24 tíma plástra og eru þeir til í þremur mismunandi styrkleikum. Sólarhringsplásturinn kemur í veg fyrir tóbaksþörf og er ætlaður þeim sem vakna á nóttunni til að reykja eða sofa með tóbak í vör. Dagplásturinn (16 tíma) hentar þeim sem ekki reykja á nóttunni. Nýr plástur er settur á að morgni og þess gætt að setja plásturinn á mismunandi staði til að forðast ertingu á húð.

 

TungurotartaflaTungurótartaflan er lítil tafla sem er sett undir tungu og þaðan frásogast nikótínið hægt á um þremur mínútum. Þú átt ekki að sjúga, tyggja eða kyngja töflunni þar sem það dregur úr virkni hennar og getur valdið aukaverkunum.

 



MunnsogstoflurMunnsogstaflan er eins og brjóstsykur sem þú sýgur hægt. Taflan er sogin þar til sterkt bragð kemur fram, þá er hún geymd í kinninni. Þegar dregur úr sterka bragðinu á að sjúga töfluna á ný. Hún gefur þér nikótín á sambærilegan hátt og tungurótartaflan.



NefudiNefúði er sterkasta gerð nikótínlyfja sem er í boði. Nikótínið frásogast hratt um slímhúð nefsins og hentar því vel þeim sem finna fyrir miklum fráhvarfseinkennum eða reykja mjög mikið. Nefúðinn getur valdið staðbundinni ertingu í nefi til að byrja með, en það líður fljótt hjá.

 


InnsogslyfInnsogslyfið er í plaströri sem er sett í munnstykki. Það er sogið á svipaðan hátt og sígaretta. Nikótínið frásogast um slímhúð í munni á svipaðan hátt og tyggigúmmíið en berst ekki til lungnanna. Þar sem það líkir eftir reykingaathöfninni tekur það bæði á líkamlegu og andlegu fráhvarfi.


Heimild: Bæklingurinn Hættu fyrir lífið, gefinn út af Krabbameinsfélaginu, Lýðheilsustöð og Landspítala háskólasjúkrahúsi (2006).


Nýrri lyf:

MunnspreyMunnúði virkar á 60 sekúndum og slekkur því snöggt á reykingaþörfinni. Nikótínið frásogast hratt um slímhúð í munni á svipaðan hátt og tyggigúmmíið en berst ekki til lungnanna. Hylkið er á stærð við lítinn farsíma og passar því auðveldlega í tösku eða vasa. Lyfinu er sprautað upp í munninn og mælt er með að kyngja ekki í nokkrar sekúndur eftir að því er sprautað í munninn svo lyfið virki sem best. 

Í dag eru tvær tegundir lyfja á markaðnum hérlendis í flokki nikótínlausra lyfja, Bupropion og Varenicline (Champix) og eru þau bæði lyfseðilsskyld. Ráðlagt er að biðja um nákvæmar leiðbeiningar í apótekum um lyfin og meðferð þeirra. Einnig er mælt með að þú ráðfærir þig við lækninn þinn eða annað heilbrigðisstarfsfólk um reykleysismeðferð og notkun reykleysislyfja. 


Nánar um nikótínlaus reykleysislyf:

Í dag er eru til tvö nikótínlaus lyf sem hjálpa til við að draga úr nikótínlöngun, þau heita Varenicline (Champix®) og Bupropion (Zyban®). Þessi lyf eru bæði lyfseðilsskyld.

Varenicline (Champix®) Lyf sem var sérhannað til að aðstoða þá sem vilja hætta að reykja og er þróað sérstaklega til að hafa áhrif á nikótínfíkn. Það binst með mikilli sækni á nikótínviðtaka í heila og hefur þau áhrif að fráhvarfseinkenni og umbunin sem fylgir því að reykja verða mun minni. Árangursríkast er ef viðkomandi fær samhliða meðferðinni stuðning í formi reykleysisráðgjafar frá fagaðila. Lyfið er tekið í viku áður en reykingum er hætt og heildartími meðferðar er 12 vikur samtals. Ráðfærðu þig við lækninn þinn.

  • Frábendingar: Champix hefur engar þekktar milliverkanir við önnur lyf. Eina frábendingin við notkun lyfsins er ofnæmi fyrir einhverju af innihaldsefnunum. Algengasta aukaverkunin er ógleði, hún er mest í upphafi meðferðar en minnkar er líður á meðferð. Lyfið er ekki ætlað barnshafandi konum eða konum með barn á brjósti.

Bupropion (Zyban®) er lyf sem dregur úr fráhvarfseinkennum og löngun til að reykja. Það hefur hjálpað mörgum að hætta reykingum eða annarri tóbaksnotkun. Lyfið er tekið í 7–9 vikur. Fyrstu dagana meðan lyfið er notað má reykja en eftir að hafa tekið lyfið í 10–12 daga skal reykingum hætt. Zyban fæst einungis gegn lyfseðli og hentar ekki öllum og því er nauðsynlegt að ráðfæra sig við lækni áður en byrjað er að nota lyfið. Eins og nikótínlyfin verkar Zyban betur ef það er notað samhliða reykleysisráðgjöf.

  • Frábendingar: Zyban má ekki nota á meðgöngu eða meðan á brjóstagjöf stendur. Einstaklingar með flogaveiki, æxli í miðtaugakerfi, lotugræðgi eða lystarstol mega ekki nota lyfið. Ekki skal gefa þeim sem nýhættir eru notkun áfengis eða vissra róandi lyfja Zyban. Ekki má nota Zyban og sum geðlyf (MAO-hemla) samtímis. Ráðfærðu þig við lækninn þinn.